Scharnierpunt in strijd tegen seksueel misbruik minderjaringen

De plenaire vergadering van de Kamer van Volksvertegenwoordigers keurt morgen het eindverslag van de Bijzondere Commissie Seksueel Misbruik goed. Het debat daarover vond vandaag plaats. Hieronder leest u de toespraak van Stefaan Van Hecke.

Vorig jaar in april heeft het slachtoffer van Bisschop Vangheluwe de moed gehad om het seksueel misbruik in de openbaarheid te brengen. Daardoor is een duister geheim, dat honderden slachtoffers maakte en toch decennialang verborgen bleef, eindelijk in het daglicht aan het komen. Zonder de moed van dit slachtoffer was deze bijzondere commissie er nooit geweest en ook dit rapport niet.

Kindermisbruikers zetten druk op hun slachtoffers om het misdrijf geheim te houden. Als het slachtoffer toch sprak, is er dan bijna altijd de zware druk van de omgeving van de dader, hiërarchische oversten, om het schandaal binnenskamers te houden. Dit uit een verkeerde reflex om het imago van de instelling te bewaren. We zagen het fenomeen heel duidelijk bij internaten, gehandicapteninstellingen, in de sportwereld. Slachtoffers werden dikwijls niet geloofd, ook niet door naasten.

Op die manier zijn de misdrijven decennialang geheim gebleven. Velen durfden er ook niet over spreken. Tegelijk was het voor een stuk een publiek geheim, getuige de vele toespelingen die in de college’s en internaten circuleerden.

Die ontkenning, het stilzwijgen, en de doofpotoperatie over kindermisbruik heeft decennia geduurd ten opzichte van honderden slachtoffers. De mechanismen zijn in de hoorzittingen duidelijk geworden:

•Als een slachtoffer iemand aansprak binnen de Kerk, werd zijn klacht dikwijls in vraag gesteld. Men zei dat de feiten “niet bewezen waren”, dat de “dader ontkende”, enzovoort.
•Kardinaal Danneels, in gesprek met het slachtoffer van Vangheluwe zei een jaar geleden nog – citaat  - “het is toch niet de bedoeling om iemand in diskrediet te brengen?” en “Och ja, Ge kunt ook vergiffenis vragen, hé, en uw schuld bekennen”.
•Zelfs in de hoorzittingen met de Bisschoppen hoorden we nog misplaatste nuanceringen in de zin van “de dader is ondertussen op leeftijd”, “de klacht was niet precies genoeg” en “de feiten zijn zo lang geleden”.

Verschrikkelijk lang was het credo ten opzichte van seksueel misbruik “Niet zien, niet horen en vooral zwijgen”! Daar moet nu een einde aan komen.

Groen! en Ecolo hopen dat dit verslag en de 69 aanbevelingen een bres zullen slaan in de dam van ontkenning, toedekking, stilte en doofpot.

Daarvoor is het hoofdstuk “vaststellingen” uit dit parlementair rapport heel belangrijk. In dit officieel rapport – dat straks door de voltallige Kamer hopelijk unaniem wordt goedgekeurd – staan de volgende zaken zwart op wit.

1. De kerkelijke overheid heeft totaal onvoldoende opgetreden tegen geestelijken die seksuele misdrijven pleegden op minderjarigen:

•De kerkverantwoordelijken zwegen en minimaliseerden feiten  .  - Zelfs nog in de herfst van 2010, maanden na het uitbreken van de affaire Vangheluwe, hebben Bisschoppen nog klachten over seksueel misbruik voor zich gehouden. Zelfs daders die bekend hadden, werden niet aangegeven bij politie of gerecht .
•De Bisschoppen namen onvoldoende voorzorgsmaatregelen tegenover priesters waartegen een onderzoek liep  .
•Zelfs veroordeelde priesters werden niet uit het priesterambt ontzet  .
•Sommige Bisschoppen en Abten hebben toegegeven dat zij het schandaal hebben proberen in de doofpot  te steken. Dit gebeurde bijvoorbeeld door daders systematisch over te plaatsen, een zeer nefaste maatregel omdat het misbruik dan verder kon gaan in een andere parochie  .
•Uit deze vaststellingen blijkt een duidelijke conclusie: Het instituut Kerk liet op die manier zijn eigenbelang primeren op de veiligheid van kinderen  .

 

Collega’s, de aanbevelingen van de Commissie zijn een poging om een aantal obstakels voor de slachtoffers weg te halen. Ik beperk me tot drie van de vele obstakels die er voor slachtoffers zijn.

Een eerste obstakel waarmee slachtoffers werden geconfronteerd : Dikwijls is het pas na een lang verwerkingsproces dat slachtoffers zich gereed voelden om de stap naar het gerecht te zetten. De Commissie stelt daarom voor om de verjaring te verlengen: de leeftijd waarop men klacht kan indienen voor seksueel misbruik tijdens kinderjaren wordt opgetrokken van de leeftijd van 28 tot 33 jaar.

Een tweede obstakel waarmee slachtoffers werden geconfronteerd: de slachtoffers wisten niet bij welke instantie ze best aanklopten. De soms lange gerechtelijke procedures schrikten hen af.

De Commissie stelt de volgende oplossingen voor:

•- een centraal meldpunt, waar zowel advies wordt gegeven over de juridische weg, als de weg van de zorgverlening. Dit staat nu al in de statuten van Child Focus. Op het gratis telefoonnummer 11 60 00 kunnen klachten gemeld worden.
•- De collectieve procedure, waarbij slachtoffers zich kunnen verenigen, en die vereniging een procedure kan aanspannen. Door dit in groep te doen zullen slachtoffers zich minder eenzaam voelen in de gerechtelijke procedure, en kunnen advocaten klachten bundelen.

Een derde probleem voor de slachtoffers is de weigering van de Kerk om excuses aan te bieden en om vrijwillig schadevergoeding te betalen.

In de hoorzittingen met de Bisschoppen konden we vaststellen dat het aanbieden van excuses moeilijk lag. Op de voorzitter van de Salesianen en Bisschop Bonny na, draaiden allen rond de pot. De meeste kerkverantwoordelijken wilden geen excuses aanbieden omdat ze schrik hebben voor schadevergoedingen.

De Commissie stelt de volgende wegen voor:

 

•Een  Arbitragerechtbank die, geval per geval, op zoek gaat naar een geschikte vorm van herstel. Het kan dan gaan om erkenning, excuses, het toestaan van een schadevergoeding of een combinatie van die elementen.
•De kerkelijke leiders kunnen ook burgerrechtelijk aansprakelijk worden gesteld via artikel 1384 burgerlijk wetboek of het voorontwerp van wet op de levensbeschouwingen. Momenteel zeggen de Bisschoppen dat zij geen werkgeversrelatie hebben. Nochtans lijkt dit een evidentie: Priesters worden benoemd door Bisschoppen en krijgen hun taken van hen.

 

Alvorens af te sluiten, wil ik graag nog de collega’s danken voor hun constructieve houding tijdens deze commissie. Dankzij deze houding hebben we zo’n goed unaniem resultaat kunnen neerleggen. Daarnaast wil ik zeker ook de experten danken voor hun gewaardeerde bijdrage. En tot slot een woord van dank aan de diensten die ons ook nu weer uitstekend geholpen hebben, soms tot zeer laat in de nacht. Het is telkens weer een aangename vaststelling te zien hoe zeer dit parlement kan rekenen op gemotiveerd personeel.

Voorzitter collega's,

De bijzondere commissie is dan wel begonnen naar aanleiding van de vele schandalen in de Kerk, maar ze heeft zich niet beperkt tot deze instelling. Machtsrelaties vind je immers overal. We hebben daarom ook de sportwereld gehoord. Ook daar wordt veel gefluisterd en veel ontkend. Nu de ontkerkelijking een feit is, is het niet uitgesloten dat pedofielen hun slachtoffers elders zoeken. Ik vrees echter dat de ontkenning binnen de sportwereld nog te groot is. Waakzaamheid is geboden.

De vrees is terecht dat seksueel misbruik van kinderen een realiteit is die ook vandaag nog voorkomt.

Het belangrijkste is daarom dat er sinds een jaar openlijk en sereen gesproken wordt over volwassen die kinderen seksueel misbruiken. Het doel is dat, als er vandaag een kind misbruikt wordt, dat het de moed vindt om dit luidop te zeggen. Dat dit kind erover spreekt met iemand die het vertrouwt. Of naar Child Focus of de politie belt.

Het voorbije jaar zal ongetwijfeld een scharnierpunt worden. Het begon met de affaire Vangheluwe, daarna het rapport Adriaensens, en de laatste schakel is dit eindverslag. Laten we hopen dat dit momentum niet verloren gaat.

Het verleden ligt immers nog niet volledig achter ons. Eén jaar na het ontslag van bisschop Vangheluwe heeft de paus nog steeds geen beslissing genomen over een eventuele straf. Over schadevergoeding is er nog geen witte rook gekomen uit de Bisschoppenconferentie. Het wordt hoog tijd dat dit instituut in het reine komt met zichzelf en de samenleving. Waarop wacht men nog?

Collega’s, ik sluit af met een laatste bedenking:

De kindertijd moet er een zijn van zo weinig mogelijk zorgen, geen pijn, geen ongemakkelijke geheimen. Een beschaving kan je meten aan de mate waarin het zijn kinderen beschermt.

Laten we hopen dat vanaf nu de slachtoffers niet langer op een minachtende toen moet horen: "Zeg ne keer", maar wel een eerlijk en oprecht: "Spreek en gij zult gehoord worden".

Tags: 

Werk: