Opiniestuk: Wat is dat toch met politieke leiders die denken mensenrechten te beschermen door ze af te zwakken?

"Ik ben duidelijk: als mensenrechten in de weg staan van het aanpakken van terreur en extremisme, dan veranderen we de wetten.” Getekend, Theresa May, huidig premier en voormalig minister van Binnenlandse Zaken en Veiligheid in het Verenigd Koninkrijk. Ook in België staat dit op de politieke agenda. De huidige meerderheid zoekt zelfs steun van het Vlaams Belang om de grondwet aan te passen. Wat is dat toch met politieke leiders die denken mensenrechten te beschermen door ze af te zwakken? Diezelfde May, die het wijkagentenprogramma grondig beperkte en stevige bespaarde op de antiterreureenheden toen ze bevoegd minister was, is nu bereid om mensenrechten op te offeren. Symboolretoriek en stoere taal halen te vaak de bovenhand. Niet of het werkt maar of het goed klinkt is het devies in de campagnehoofdkwartieren. Maar als dergelijke symboolmaatregelen ook in het parlement worden gestemd, dan geven we hetgeen op dat we kost wat kost willen beschermen: onze vrijheden, onze waarden.

Ook in ons land woedt een, vaak emotionele, discussie over de verhouding tussen mensenrechten en veiligheid. De aanslagen in Brussel en Zaventem hebben ons in het hart geraakt. Hoeveel van onze vrijheid moeten we opgeven om onze collectieve veiligheid te vergroten? Totale vrijheid en totale veiligheid zijn beide utopisch. Waar ligt de balans? Dat was één van de fundamentele vraagstukken waar de onderzoekscommissie van 22 maart zich over boog. Op een gestructureerde manier werkten meerderheid en oppositie echt samen, onder deskundige begeleiding van vier experts ter zake. 

De wet laat nu al toe dat, na tussenkomst van de onderzoeksrechter, de aanhoudingstermijn 24 uur kan worden verlengd, tot 48 uur. Daar nog eens 24 uur aan toevoegen, is voor ons een brug te ver.

Het resultaat is een doordacht en uitgebalanceerd rapport, waar een goed evenwicht is gevonden tussen het beter beschermen van de bevolking en het vrijwaren van hun vrijheden. Toekomstige maatregelen moeten afgewogen worden op de effectiviteit én de proportionaliteit ervan. Ballonnetjes in de media ontploften vooral snel in het gezicht van wie vijf minuten de spotlights opzocht. Symboolmaatregelen zullen zo de test niet kunnen doorstaan. Forse uitspraken zullen de toets van proportionaliteit en effectiviteit niet overleven als iedereen ze consequent toepast. Beruchte voorstellen als burgerinfiltratie of noodtoestand hebben het rapport van de onderzoekscommissie niet gehaald. Ze creëren in de praktijk geen effectieve veiligheidsverhoging, terwijl ze wel forse inbreuken op onze rechten en vrijheden inhouden. Zo ook met de verlenging van de aanhoudingstermijn tot 72 uur.

Het was premier Michel (MR) die in de nasleep van de aanslagen van Parijs al aankondigde dat de aanhoudingstermijn zou worden verlengd tot 72 uur. Nu kan een verdachte maximaal 24 uur worden vastgehouden zonder dat er iets ten laste wordt gelegd. Om die termijn te verlengen tot 48 uur, is vandaag een tussenkomst nodig van de rechter. Het gaat om een fundamenteel recht dat is vastgelegd in de Grondwet, en dus enkel via een grondwetswijziging, en een twee derde meerderheid in het parlement, kan worden aangepakt.

De regering wil de maatregel er kost wat kost doorkrijgen en zoekt zelfs steun van Vlaams Belang om zo onze grondwet en onze mensenrechten uit te hollen.

In de commissie aanslagen hebben we uitgebreid de kans gekregen om de maatregel te bestuderen. Uit de hoorzittingen met experten en ervaringsdeskundigen is op geen enkel moment gebleken dat die extra uren een wezenlijk verschil zullen maken in het onderzoek. De wet laat nu al toe dat, na tussenkomst van de onderzoeksrechter, de aanhoudingstermijn 24 uur kan worden verlengd, tot 48 uur. Daar nog eens 24 uur aan toevoegen, is voor ons een brug te ver. Op die manier kan een onschuldige drie etmalen vastgehouden worden. Deze schending is wat ons betreft niet in verhouding met de zeer beperkte voordelen van de verlenging van de aanhoudingstermijn die de meerderheid nastreeft. De regering wil de maatregel er kost wat kost doorkrijgen en zoekt zelfs steun van Vlaams Belang om zo onze grondwet en onze mensenrechten uit te hollen.

In de nasleep van de aanslagen in Manchester waren velen het erover eens dat we de terroristen hun zin niet mogen geven. Ons niet aanpassen aan hun terreur van angst. Concerten blijven bijwonen. Ons niet laten verdelen. En onze waarden en normen niet opgeven. Mensenrechten zijn onze waarden. Universele waarden die de fundamenten vormen van onze democratische rechtsstaat. De Belgische grondwet gold indertijd als één van de meest liberale, en is nog steeds een referentiedocument. Iets waar we terecht trots op mogen zijn. Het vermoeden van onschuld, het niet zomaar opsluiten van mensen, dat zijn essentiële grondrechten. Dat zijn onze waarden. Laten we de vrijheden die we willen beschermen, niet verscheuren om een vals gevoel van veiligheid te creëren.

 

(Dit opiniestuk verscheen op 8 juni 2017 op demorgen.be)

Tags: 

Pers: 

Werk: